Maastro maakt radiotherapie slimmer en duurzamerMeer lucht, klinische kwaliteit én duurzaamheidswinst met de Halcyon en Ethos

Maastro is een toonaangevend radiotherapeutisch instituut, het enige in Nederland dat als ‘topspecialistisch’ is aangemerkt. Het instituut combineert een sterke focus op wetenschappelijk onderzoek – met negen hoogleraren en meer dan 150 wetenschappelijke publicaties per jaar – met hoogwaardige en efficiënte klinische zorg. Jaarlijks worden ongeveer 55.000 fracties toegediend, als onderdeel van meer dan 4.500 behandelingen. Die zorg wordt verleend vanaf twee locaties (Maastricht en Venlo), met een installed base van zes versnellers.

Waar veel radiotherapiecentra tijdens kantooruren behandelen, worden de systemen op de Maastrichtse locatie elke werkdag tot 22.00 uur gebruikt. “We hebben vanaf het begin ingezet op een maximale bezettingsgraad”, stelt Geert Bosmans, voormalig manager Fysica bij Maastro. De efficiëntiewinst die dit oplevert, wordt volgens Bosmans geherinvesteerd in de kwaliteit van het machinepark. “We kiezen steevast voor het nieuwste van het nieuwste, of beter: voor het beste van het beste.”

Dat uitgangspunt stond ook centraal bij een recente, geplande vervanging van zes C-armversnellers, door ring-gebaseerde Halcyon en Ethos Therapy-versnellers van Siemens Healthineers (voorheen Varian Medical Systems Inc.). Belangrijke besliscriteria in de aanbestedingsprocedure waren onder meer klinische functionaliteit en de mate waarin systemen kunnen bijdragen aan onderzoek, ontwikkeling en innovatie. Daarnaast werd expliciet gevraagd wat de leverancier kon bijdragen aan ‘grotere doelmatigheid en duurzaamheid’ - met speciale aandacht voor het reduceren van de behandeltijd en het energieverbruik van systemen. “Op alle besliscriteria scoorde het voorstel van Siemens Healthineers uitstekend”, blikt Bosmans terug. Sleutelredenen om voor de ringvormige versnellers te kiezen waren volgens hem onder meer “excellente beeldvorming, de korte fractietijden op de Halcyon en mogelijkheden voor online adaptatie – alles binnen onze financiële kaders en binnen een strategisch partnership met Siemens Healthineers.”

Leveren de nieuwe systemen op deze punten wat ervan verwacht werd? Na ingebruikname constateerde Maastro in elk geval al snel aanzienlijk lagere energieverbruikscijfers. Derk Jalink, verantwoordelijk voor technische installaties, laat data zien over het energieverbruik van een apart bemeterde bunker in Venlo voor en na installatie van een Halcyon-systeem. “Vooraf hadden we mogelijke besparingscijfers gehoord van 70-75%. Daar waren we aanvankelijk wat sceptisch over, maar we zien inderdaad besparingen in die orde van grootte.” 

Dergelijke besparingen hebben een grote impact op het totale energieverbruik, waarvan bij een instituut als Maastro ongeveer de helft voor rekening van procesapparatuur komt. De totale energiebesparing is waarschijnlijk nog hoger, omdat de getoonde cijfers puur betrekking hebben op de versneller zelf, en de besparing ook doorwerkt in randapparatuur zoals koeling. Jalink: “Hier hebben we nog geen harde cijfers over, omdat de koeling niet apart bemeterd wordt. Maar een systeem kan niet meer warmte produceren dan het aan elektrische energie binnenkrijgt, dus het is aannemelijk dat ook de koelingsvraag fors is afgenomen.”

Efficiëntiewinst is er ook in de vorm van een kortere behandeltijd. Uit analyse van fractietijden bij negen verschillende klinische indicaties blijkt een gemiddelde tijdwinst van 8%, met uitschieters tot 20% bij bijvoorbeeld slokdarmbehandelingen. De behaalde tijdwinst wordt bij Maastro niet gebruikt om méér patiënten te behandelen, maar om rust te creëren en de kwaliteit van zorg nog beter te borgen. Bosmans: “We plannen in tijdslots van 10 minuten en dat blijft zo. Wel zorgt het voor meer lucht in de planning. Als een programma uitloopt of een patiënt wat meer tijd nodig heeft, is dat makkelijker op te vangen. En tijdens een behandeling betekent het ook dat de laborant nét wat meer tijd heeft voor de patiënt. Misschien gaat het maar om een of twee minuten, maar over een behandeltraject van 30 sessies betekent dat een half uur extra ‘menselijke’ tijd.” 

De kortere behandeltijd op de Halcyon is het resultaat van een optelsom van technische innovaties. De gantry draait aanzienlijk sneller dan bij traditionele systemen: gemiddeld 2 omwentelingen per minuut tijdens bestraling en 6 tijdens beeldvorming. Daarnaast ligt de ‘dose rate’ door het gebruik van bundels zonder veldvlakheidsfilter (FFF) veel hoger, waardoor de effectieve bestralingstijd korter is. Ook de hogere beeldkwaliteit helpt, aldus Bosmans. “Het kost laboranten minder tijd om beelden op het systeem te matchen met de diagnostische CT-scan. Dat zien we bijvoorbeeld bij patiënten met een heupprothese; daarbij wordt het beeld veel minder vertroebeld door artefacten.”

Ook de gestroomlijnde workflow voor beeldgestuurde bestraling speelt een rol. Daarbij is het volledige proces teruggebracht tot negen logische stappen waar de laborant vanzelf doorheen geleid wordt. Dat levert snelheidswinst op, maar minimaliseert ook de kans op variatie of menselijke fouten. Bosmans: “In de beste betekenis van het woord kun je zeggen dat het werk een beetje ‘saaier’ is geworden. Of, anders geformuleerd, dat de laborant meer aandacht voor de patiënt kan hebben.”

Extra winst boekt Maastro op het gebied van kwaliteitscontrole (Quality Assurance). Op bepaalde terreinen zijn minder metingen nodig, bijvoorbeeld doordat de Halcyon en Ethos met één vast energieniveau alle benodigde dosisprofielen kunnen maken, waar bij oudere C-boogsystemen drie of vier niveaus nodig waren. Jalink: “Daar staat tegenover dat je op andere terreinen, bijvoorbeeld vanwege de veel hogere beeldkwaliteit, juist extra controles moet inbouwen.” Per saldo besteedt Maastro niet minder tijd aan QA dan voorheen, is Jalinks inschatting; de winst zit in de klinische diepgang van het proces. “Dankzij de algemene snelheid van de systemen is er daarnaast ook in de planning meer ruimte om QA-blokken flexibel tussen de behandelingen door te plannen. Tijdsbesparing is er overigens wel op het vlak van preventief onderhoud door de leverancier. Dat hoeft nu nog maar drie in plaats van vier keer per jaar plaats te vinden.”

Kortom: de eerste ervaringen en cijfers laten zien dat de keuze voor de Halcyon- en Ethos-systemen zeker heeft bijgedragen aan doelmatiger en duurzamer zorg.

Bosmans: “Als maatschappelijke organisatie, gefinancierd vanuit de zorgpremies, heeft Maastro de plicht om efficiënt met middelen om te gaan. De missie is en blijft om patiënten de grootste kans op overleving te bieden met zo min mogelijk bijwerkingen. Juist door zorgprocessen steeds efficiënter in te richten, kunnen we daarin blijven investeren.”